BAŞKA TÜRLÜ ADLANDIRILAMAYAN DÜRTÜ KONTROL BOZUKLUKLARI
Kompulsif alışveriş yapma, gerilimin rahatlaması veya doyumla sonuçlanan karşı koyulmaz alışveriş dürtüsüdür. DSM-IV’ te yer almamakla birlikte literatürde yeri giderek artmaktadır.
Bilhassa mizaç ve anksiyete bozuklukları, madde kullanım bozukluğu, yeme bozukluğu, dürtü kontrol bozuklukları ve kişilik bozuklukları olmak üzere belirgin psikiyatrik komorbidite görülmektedir.
Obsesif kompulsif bozukluklarla karşılaştırıldığı çalışmalar vardır. Alışverişle ilgili zihinsel meşguliyetler ve obsesif kompulsif bozukluklu hastaların obsesyonları arsında benzerlikler kurulabilir. Patolojik kumar oynama gibi dürtü kontrol bozuklukları, mizaç anksiyete bozukluklarıyla da madde bağımlığıyla da benzerlikleri olduğunu öen süren araştırmacılar da vardır.
Tüketici davranış araştırıcıları ise kompulsif alışveriş yapmayı sosyokültürel fenomen olarak tanımlamıştır.
Kıyafet, mücevher, ayakkabı ve makyaj malzemeleri en sık alınan maddelerdir. Genelde büyük pahalı değildirler. Miktar olarak çok alındıkları için sorun çıkarırlar. Kompulsif alışveriş yapıcılar normallere göre daha fazla kredi kartı kullanmaktadır. Obsesif kompulsif bozukluktan kompulsif alışveriş yapmanın temel farkı hastaların tavrıyla ilgilidir. Obsesyon ve kompulsiyonlar davetsizdir. Kompulsif alışveriş yapmada en az başlangıçta bile olsa da alışveriş yapma eğlendirici, heyecanlandırıcı ve arzulanandır. Bazı kompulsif alışveriş yapıcıklarda obsesif kompulsif bozukluktaki istiflemeden farklı olarak obje biriktirme görülebilir.
Cilt yolma bozukluğu, alışkanlıklar halinde ciltteki lezyonların koparılması ve durum kronikleşip yaygınlaştıkça belirgin sıkıntı, işlev ve şekil bozukluğunun çıktığı bir tablo olarak tanımlanır. Cilt lezyonları; sivilce ve egzama gibi dermatolojik hastalık, yara, böcek ısırığı veya selim ve zor fark edilir, cilt düzensizlikleri şeklinde olabilir. Davranış öncesi kaşınma duygusu veya cildi yolmak için kontrolsüz bir dürtü olabilir veya olmayabilir. Nörotik sıyrıklar terimi dermatolojik literatürde sık olarak yer almasına rağmen psikiyatrik literatürde fazla yer almamıştır.
Cilt yolma bozukluğunun utançla ilgili sıkıntılı duygulara, kontrol kaybına, düşük özgüvene: bunun yanı sıra sosyal kaçınma, mesleki bozulma ve kalıcı şekil bozukluğuna yol açabileceğini unutmamak gerekir.
Bu kişilerde fiziksel yada cinsel istismar varlığı çeşitli çalışmalarda ifade edilmiştir. Psikodinamik olarak değerlendirildiğinde bilinç dışı açıdan kendini cezalandırmaya yönelik davranışlar nesne ilişkilerine göre kanamanın geçiş nesnesi olarak kullanılması kendilik kontrolünü oluşturmaya yönelik çabalar olarak değerlendirilir.
Diğer kontrol bozukluklarında olduğu gibi kendini yaralama geçici rahatlama sağlar. Belli törensel davranışların eşlik edebildiği bu tür yaralanmalarda hastanın acı çekmediği veya acının çok az düzeyde hissedildiği belirtilmektedir. Bu davranışlar sıklıkla çevresel bir stresör ile tetiklenir. Hastalar içsel gerilimde bir artış ve izleyen bir depersonalizasyon hissi tanımlar. Kesme, yakma, vurma veya parmak çiğneme davranışlarından sonra rahatlama hissi oluşur. Örneğin; toplumumuzda kendini jiletle kesme şeklinde görülebilinir. Sınırda, histrionik ve antisosyal kişilik bozukluklarında bu tür davranışlara rastlanır.
KOMPULSİF CİNSEL DAVRANIŞLAR
Kumpulsif mastbasyon, gelişi güzel cinsel ilişkilere girme, pornografi bağımlılığı telefon konuşması ile cinsel uyarılma ve doyum sağlama, cinsel aksesuar veya cinsel uyarıcı ilaçların aşırı kullanımıyla ilgili egodistonik durumlar kompulsif cinsel davranışlara örnektir.
*KAYNAKLAR:
Dürtü Kontrol Bozuklukları (Tek Etiket Matbaası İstanbul 1998)